Yoga Hakkında

Yoga Hakkında

İÖ. 5. ve 2. yüzyıllarla tarihlenen Bhagavadgita’da “Çünkü bu dünyada bilgi gibi saflaştırıcı yoktur; Yoga yapan kişi zamanla bu gerçeği kendiliğinden özünde hisseder” ya da “Yogiler sadece özlerini temizlemek için çalışır, bencil bağlılıkları atarlar; sadece bedenle, akıl, mantık ve duyularla eylemde bulunurlar”(1) gibi yogayla ilgili birçok bölüm vardır. Böylesine köklü ve sağlam temellere dayanan bir öğreti hakkında ne yazılsa eksik kalacaktır. Burada, çok kısa bir şekilde yoganın ne olduğuna dair bilgiler vermeye çalışacağız. Dileğimiz yogayla ilgili belli başlı yayınların gelecek yıllarda dilimize kazandırılması ve / ya da bu konuda özgün eserler verilmesidir.

Yine Bhagavadgita’da Krishna tarafından tanımlanan Karma Yoga (günlük iş yogası), Bhakti Yoga (adanmışlık yogası), Jnana Yoga (bilgelik yogası) ve Raja Yoga (meditasyon yogası) yoganın temel dallarıdır.

Yoga, Hindistan kökenlidir. Bununla birlikte tarihsel süreç içinde İndüs vadisine Asya’nın içlerinden gelen Aryan kültürüyle dolayısıyla da Asya Şamanizmiyle de bağıntılı olduğu su götürmez. Hinduizm başta olmak üzere Budizm ve Jainizm’de aydınlanmaya giden bir yoldur yoga. Her ne kadar Batı dünyasında daha çok bir tür fiziksel egzersiz gibi algılanan hatha yoga tanınsa da bu tip egzersizler yoganın sadece küçük bir bölümünü oluşturur. Yoganın ilk ve en temel kitabını yazan Patanjali’nin 196 sutrasından 3 tanesi asanalarla (duruşlar) ilgilidir. Patanjali’nin yoganın sekiz yolu olarak tanımladığı sıralama söyledir:

Yama (toplumsal bilgiler), Niyama (kişisel bilgiler), Asana (fiziksel duruş), Pranayama (nefes kontrolleri), Pratyahara (duyu organlarının işlevlerinin sıfırlanması), Dhrana (zihne yoğunlaşma), Dhayana (meditasyon), Samadhi (bütünleşme).

Yoga’nın birçok bileşeni vardır. Pranayama bunların başında gelir. Çeşitli nefes kontrolü teknikleriyle yaşamsallığın ve dirimselliğin sınırlarının açımlanması olasıdır. Binlerce yıldır yogiler nefeslerini gözlemleyerek sadece yaşamlarının süresini uzakmakla kalmadılar her açıdan da sağlıklı bir yaşama sahip oldular. Gerek duruşlarda gerekse yaşamın her anında uygulanması gereken doğru nefes alma alışkanlığı yoganın temel direğidir.

Zihni dinlendirme de diyebileceğimiz meditasyon yoganın diğer bir parçasıdır. Sadece yogada değil bütün dinlerde ve tasavvufi akımlarda da meditasyon olduğunu anımsayalım. Birçok meditasyon tekniği vardır. Birkaç heceden oluşan mantranın zihinde ya da sesli olarak tekrar edilmesi gibi mantranın şekle dönüşmüş hali olan yantraya da bakmak bir yöntemdir. Ayrıca yürüyüş meditasyonu, gülüş meditasyonu, uyku meditasyonu (yogik uyku ya da yoga nidra) gibi farklı meditasyonlar da vardır.

Fiziksel duruş ya da yoga duruşu denilen asanalar yoga denince ilk olarak akla gelendir. Doğadaki canlı sayısı kadar asana vardır. Bu sayısız duruş çeşitlemesinde her birey kendi beden ve ruh yapısına uygun olan duruşları seçmelidir. Birçok duruşun adı hayvan adlarıyla anılır. Örneğin bhujangasana kobra duruşudur. Bhujanga, kobra demektir, asananın duruş anlamına geldiğinden söz etmiştik. Yoga duruşlarının belirli bir sıralamayla yapılması gerekmektedir. Yogada amaç sağlığı korumaktır. Kesinlikle bedensel zorlamaya gidilmemelidir. Kaldı ki Patanjali sutrasında asanayı rahat ve sabit duruş olarak tanımlar. Derin gevşeme, ceset duruşu da denen savasanada uygulanır. Amaç tüm iç ve dış organları, kas, bağ ve eklemleri rahatlatmaktır. Bazı asanalar arasında bu duruşa ihtiyaç vardır, yoganın nefes nefese kalarak yapılmadığını bir kez daha anımsatalım. Savasana, bir rehber eşliğinde yapılabildiği gibi tek başına da rahatlıkla uygulanabilir. Yoga nidra da bu duruşta uygulanır.

Shatkarma olarak adlandırılan temizlenme yöntemleri de yoganın bir parçasıdır. Gözyaşı kıvamında, yani ılık ve tuzlu suyu çaydanlık benzeri özel bir kap kullanarak bir burun deliğinden akıtıp diğerinden çıkarılır. Eğildiğiniz ve ağızdan nefes alıp verildiği için, fizik deneyine benzer bir şekilde su yutulmaz. Bu tekniğe Jala Neti denir. Bu işlem için gereken jala neti pot merkezimizden temin edilebilir.

Başka bir burun temizleme yöntemi de Sutra Neti. Plastik bir ipi bir burun deliğinden sokup ağzınızdan çıkarılmasıdır. Daha doğrusu bir ucu burnunuzda diğer ucu ağzınızda olan ip birkaç kez ileri geri çekilerek masaj yapıldıktan sonra ağızdan çıkarılır. Oldukça zor bir uygulama olmakla birlikte alerjiye ve sinüzite iyi gelir. Sutra Neti(Rubber Neti) malzemesi de merkezimizde bulunmaktadır.

Dhauti ağızdan anüse kadar sindirim yolunu temizlemek için kullanılan bir dizi tekniktir. Vaman dhauti’de iki litre kadar ılık ve tuzlu suyu sabah boş mideye alındıktan sonra boğazın parmaklanarak midenin boşaltılmasıdır. Bu yöntem birkaç kez uygulandıktan sonra boğazın tahriş olmaması için bogazdan aşağıya özel bir boru indirilme suretiyle su boşaltılır.

Vastra dhauti denen diğer bir yöntemde de altı metrelik özel bir bez yenir ve çıkarılır. Bu yöntemler kesinlikle bir rehber eşliğinde uygulanmalıdır.

Nauli karın kaslarını döndürme hareketidir. İleri düzey yoga çalışmalarında uygulanır.

Nefes tekniği gibi görünen kapalabhati aslında bir zihin arındırma yöntemi. Nefes almaya değil vermeye yoğunlaşılır. Sadece karın kasların içeri çekerek nefes verilir, karın yumuşatıldığında nefes doğallığında alınır.

Tratak ise yoğunlaşarak bir nesneye, çoğunlukla da mum ışığına bakma yöntemidir. Bu, aynı zamanda iyi bir göz egzersizi de. Karanlıkta bağdaş kurarak oturursunuz. Mum, tam gözlerinizin hizasına gelecek şekilde bir sehpanın üzerine konur. Önce gözleriniz kapalı olarak muma bakarsınız. Sonra gözlerinizi açar ve gözlerinizden yaş gelene kadar dikkatli bir şekilde mumu izlersiniz Sonra tekrar gözlerinizi kapatır ve sırt üstü uzanırsınız.

Gerek meditatif çalışmalarda gerekse asana ve pranayama çalışmalarında mudraların büyük rolü vardır. Ayrıntı gibi duran el hareketleri simgesel anlamlarla yüklüdür.

Bandha, kilit anlamına gelir. Jalandara bandha, uddiyana bandha ve moola bandha olmak üzere üç çeşittir. Maha bandha üçünün birlikte uygulanmasıdır. İlki boğaz kilidi, ikincisi mide kilidi, üçüncüsü ise kök kilididir. Kilitlerdeki mantık bedenin enerji akışını yavaşlatmaktır.

Burada kısa kısa geçilen pranayama, asana, meditasyon ve shatkarma olmak üzere herbir yoga bileşenini ilerideki yazılarımızda ayrıntılı olarak irdeleyeceğiz.

(1) Bhagavãdgitã, Çeviri: Korhan Kaya, Dost Kitabevi Yayınları, 2001